![]() ![]() ![]() |
![]() Piri Reis
Piri Reis, 1465-1470 dolaylarında, o dönemde Osmanlıların ünlü bir deniz üssü olan Gelibolu'da doğdu. On yaşlarına geldiğinde, dönemin bütün Akdeniz'de nam salmış ünlü korsanı olan, sonradan devlet hizmetine giren amcası Kemal Reis'in seferlerine katılmaya başladı. Piri ve amcası Kemal Reis, uzun yıllar Akdeniz'de korsanlık yaptılar. 1486'da Granada'nın Osmanlı Devleti'nden yardım istemesi üzerine 1487-1493 yılları arasında Piri ve amcası, gemilerle Granadalı müslümanlari Ispanya'dan Kuzey Afrika'ya taşıdılar. 1499-1502 yıllarında Osmanlı Donanması'nın Venedik Donanması'na karşı sağlamaya çalıştığı deniz kontrolü mücadelesinde Osmanlı gemi komutanı idi. Piri Reis Akdeniz'de yaptığı seyirler sırasında gördüğü yerleri ve yaşadığı olayları, daha sonra Kitab-ı Bahriye adıyla dünya denizciliğinin de ilk kılavuz kitabı olma özelliğini taşıyacak olan kitabının taslağı olarak kaydetti. Piri Reis, 1511'de amcasının ölümünden sonra, bir süre için açık denizlere açılmadı ve Gelibolu'ya yerleşti. Burada, önce 1513 tarihli ilk dünya haritasını çizdi. Atlas Okyanusu, İberik Yarımadası, Afrika'nın batısı ile yeni dünya Amerika'nın doğu kıyılarını kapsayan üçte birlik parça, işte bu haritanın elde bulunan bölümüdür. Bu haritayı dünya ölçeğinde önemli kılan, Kristof Kolomb'un hala bulunamamış olan Amerika haritasındaki bilgileri içeriyor olmasıdır. Piri Reis haritasını, Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi sırasında ,1517'de padişaha sundu. Seferden sonra, tuttuğu notlardan Bahriye için bir kitap yapmak amacıyla Gelibolu'ya döndü. Derlediği denizcilik notlarını bir Denizcilik Kitabı (Seyir Kılavuzu) olan Kitab-ı Bahriye'de bir araya getirdi.. Kanuni Sultan Süleyman'in dönemi, büyük fetihler dönemiydi. Piri, 1523'deki Rodos seferi sırasında da Osmanlı Donanması'na katıldı. 1524'de Mısır seyrinde kılavuzluğunu yaptığı sadrazam Pergeli İbrahim Paşa'nın takdiri ve desteğini kazanınca, 1526'da gözden geçirdiği Kitab-ı Bahriye'sini Kanuni'ye sundu. Piri Reis'in 1526'ya kadar olan yaşamı Kitab-ı Bahriye'den izlenebilir. Piri Reis, 1528'de de ikinci dünya haritasını çizdi. Bugün elimizde olan Kuzey Amerika haritası bu haritanın bir parçasıdır. Sonraki yıllarda, güney sularında devlet için çalışan Piri Reis, bu dönemde, Hint Kaptanlığı yapmış, Umman Denizi, Kızıl Deniz ve Basra Körfezi'ndeki deniz görevlerinde yaşlanmıştır. 1554'de, Portekiz Donanması ile yaptığı bir deniz savaşındaki başarısızlığı bu büyük bilim ve deniz adamının, ünlü Osmanlı padişahı Kanuni tarafindan ölüme mahkum edilmesine neden olmuştur. Ne var ki O, yarattığı evrensel boyuttaki eserleri olan, iki dünya haritası ve çağdaş denizciliğin ilk önemli yapıtlarından birisi sayılan Kitab-ı Bahriye ile günümüzde de halen yaşamaktadır...
1929 yılında İstanbul'daki Topkapı Sarayı, Atatürk'ün direktifi ile müzeye dönüştürülmek üzere düzenlenirken, dünyanın batı yarısını gösteren bir harita bulundu. Haritanın doğu yarısını gösteren kısmı ise hala bulunamamıştır (Son dönemde bazı çevrelerce haritanın kayıp parçalarının bulunduğu, kayıp iki parçadan birinin ABD'de, diğerinin de İtalya'da özel koleksiyonlarda olduğu iddia edilmektedir.) Bulunan harita, Berlin Üniversitesi'nden Prof. Adolf Deismann; Alman Doğu Bilimci Paul Kahle ve Topkapı Sarayı Müzesi Müdürü Dr. Halil Ethem tarafından incelendi. Atatürk, Piri Reis'in haritasının bulunuşu ile kişisel olarak ilgilendi ve harita üzerindeki yazıları çeşitli dillere çevirterek haritayı yayımlattı. Piri Reis'in 1513 tarihli haritası, iki yıl sonra, 1931 Eylül'ünde, Hollanda'da, Leiden Üniversitesi'nde Paul Kahle tarafından toplanan onsekizinci Doğu Bilimcileri Kongresinde, dünyaya sunuldu. Harita, iki nedenle uluslararası sansasyon yarattı. Birincisi, yazarı Piri Reis, diğeri de Kristof Kolomb'un kayıp Amerika haritasını içeriyor olması...Özellikle ikinci neden, bulunan harita parçasının, Kolomb'un kayıp Amerika haritasının bilgilerini veren ilk ve tek kaynak olması haritayı son derece önemli kıldı. Böylelikle, bir anlamda, Kolomb'un kayıp haritası bulunmuş oldu! Uluslararası basın, başka şehirlerin yanı sıra, Roma'da, Madrid'te, Berlin'de, Leipzig'de, Viyana'da ve Türkiye'de konuyu özellikle de bu yönü ile ele aldı. Örneğin 1932'de, Illustrated London News, iki makale yayımladı: 'Kolomb Tartışması: Amerika ve İki Atlas Okyanusu haritası' ve '1513'de Amerika'ya karşı Türk İlgisi: Piri Reis'in Atlas Okyanusu haritası'. Bu harita, ilk olarak, 1517'de Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim'e sunulmuştu. Bazı tarihçilere göre, Osmanlı padişahı dünya haritasına bakmış ve 'Dünya ne kadar küçük...' demiştir. Sonra da, haritayı ikiye bölmüş ve 'biz doğu tarafını elimizde tutacağız..' demiştir.. Padişah, daha sonra 1929'da bulunacak olan diğer yarıyı atmıştır. Bazı kaynaklarca, günümüzde bulunamamış olan doğu yarısını, Hint Okyanusu'nun ve onun Baharat yolunun kontrolunu ele geçirmek için Padişahın yapacağı olası bir sefer için kullanmak istediği bile iddia edilmektedir...
Ana Menü | Oyun | İletişim |